عبد الباقى گولپينارلى ( مترجم : توفيق سبحانى )

113

مولانا جلال الدين ( زندگانى ، فلسفه ، آثار وگزيده اى از آنها ) ( فارسى )

ننهاده‌اند ، گروه كثيرى از پيروان طريقتهاى ديگر به آيين ملامت گرويده و قدم به راه " ملامتيان " گذاشته‌اند و صنعتگران و افراد وابسته به شاخه‌اى از اصناف نيز به اقتضاى مشاغل خود ، به " اهل فتوت " پيوسته‌اند . اما بعد از قرن دوازدهم ميلادى / ششم هجرى طريقتهاى ديگرى از ملامتيه منشعب شده‌اند كه عقايد باطنى داشته‌اند . قلندريه و فرقهء منشعب از آن حيدريه كه شيخ عطار دربارهء مؤسس آن - قطب الدين حيدر 618 ه / 1221 م كتاب " حيدرىنامه " « 1 » را ساخته است ، از آن گروه بودند . همچنين بابايىها - كه در بخش نخست كتاب دربارهء آنان سخن گفتيم - و فرقهء جاميه كه به شيخ الاسلام احمد نامقى جامى 536 ه / 1141 م انتساب داشتند ، از آن فرقه به شمار مىآمدند . ادهميه نيز كه پيروان ابراهيم بن ادهم صوفى معروف 161 ه / 777 م بودند ، از آنان شمرده مىشدند و همچنين ابدالان كه در قرن هفتم هجرى / سيزدهم ميلادى به نامهاى : ابدالان و ابدالان روم به صورتى متشكل در آناطولى مىزيستند ، از فرقهء مزبور منشعب شده بودند « 2 » . اعتقادات و مراسم و ظواهر فرقه‌هاى فوق كه " واصلان خراسان " ناميده

--> ( 1 ) گويا اين كتاب به تاراج زمان رفته است ( تاريخ نظم و نثر در ايران ، سعيد نفيسى ، ج 1 ، ص 114 ) ( 2 ) واحدى از شاعران و نويسندگان قرن شانزدهم در اواخر سال 1522 م / غرهء صفر 929 ه كتابى به نام : " مناقب خواجهء جهان و نتيجهء جان " تاليف كرده و جابه‌جاى كتاب را با اشعار آراسته است . در اين كتاب از فرقه‌هاى نامبرده و فرقهء بكتاشى ، شمسى و مولوى و البسه و اعتقادات آن فرق اطلاعات ارزنده‌اى ارائه داده است . نسخه‌اى از اين كتاب كه 84 سال بعد از تاليف نوشته شده ، در اختيار نگارنده است . نسخهء جديدترى هم بين كتابهاى حالت افندى مستقر در كتابخانهء سليمانيه به شماره 242 موجود است . قره‌قاش‌زاده عمر از مشايخ جلوتى در قرن هفدهم اصطلاحات زيادى بدين كتاب افزوده و به نام : " نور الهدى لمن اهتدى " به صورت يكى از تاليفات خود درآورده است . ما نخستين بار از اين كتاب در مجلهء تركيات بحث كرده‌ايم : Tu ? rkiyat Mecmuasi , c . III , 1935 , I ? stanbul , Devlet Matbaasi , s . 129 - 132